4ê Gulane roja şîyaye -III- Qirrimo pîl û mefin

Sey Riza ke darde kerdo, tayîne zanito ke dewleta tirkan endî(êdî) kes qirr nêkena. Hema(labele) qirrimo pîl Sey Riza ke darde kerdo  o ra dima(badê) viraşto. Terteleyo peyên de kam ke kuto(kewto) ra dest, pêro kiştê. Domanî, çêneyî, kokimî û cênîyê diganîyî qirrim ra morim nêkerdê! Qerqesunî hêf mebe deyin, mezgê  domanan ebe(bi) qila mojênî kerdo vila. Dêrsim bêwayîr mendo, çike(çunke) kilitê koyan kî(zî) kerdo vîndî. Qomê Dêrsimî na hal ser o xoverdayîş dest pêkerdo. O waxt no hal, jû(yew) kilame de nîya(wîna) vajîyo: “De halo halo/Halê ma yaman o/Ordîyê tirkan gurlax amo/Dormê ma qapan o/Pirode bira, pirode/Na qewxa aşîran nîya/Merevê  Kirmancîye û zalimêna tirkan o.” 

Sey Riza ke darde kerdo Îsmet Înonu; “Muşkîleya Dêrsimî ra xeleşîyayîme”, vato. Celal Bayar 1 gaware(payîza peyêne) 1938 de Atatirk vera fekê ey ra tertele goyno, serva qirrim mineta xo arda zon. Dewlete, tertele ra dima î(ê) yê ke tertele de bîyê, pêroyîne rê madalya rusna. Tayîne tertele ra dima Fevzî Çakmak rê vato ; “Dêrsim rê qereqol nê , wendexane ronê.” Na qesan ser o heredîyo vato; “Dêrsimîjî dest pira kerdene ra, raa nînê. Ma cayîlê nînan de basnêkerd, wendoxê înan de qe basnêkeme.” (Çaxlayangîl Î.S., Vîrameyîşê mi, Weşanên Guneş, Est.1990)  

Dêrsimîjan ra î yê ke wes mendê, ê ki kerdê vagonê şîayan rusnê rojakewten(rojhelat). Vêsan, rût-rûpal mefin kerdê. Çênekê qizî, dayê qumandaran ke kamîya xo mezanê, î yê ke zanenê ê kî xo vîra bikerê. Aze ke înan ra benê, ê kî tirk bê. Cawo ke rusnê, miletê ucayan sarê Dêrsimî jê însanwer sayê kerdê. Kes dest ci nê eşto. Xeylê tenêyî qisaweta Dêrsimî ver şîyê heqîya xo. 1948’îne de qanûn ke vejîyo, tayê Dêrsimîjî peyser cêrê ra amê hardo(erd) dewres. Î yê ke zerê birr de, zerê esketan de xo do we, şîyê dewanê xo ke cayê dewan de va guvano. Hondê(hende) serrî; xêrê bolîyan, sungan, ribeşan, savileyan, şîrîkan, holigeyan ûêb. wes mendê. Hema dewlete na rey(nafa) kî domanî kerdê top, berdê wendexaneyê xo. Zonê(janê) û îtîqatê Dêrsimî ra qirfitê, asîmîle kerdê. Na sevet(semed) ra  tayê Dêrsimîjî nika jê(sey) Kamer Genç vanê; “Ma tirk îme, raa ma raa tirkan a.” 

Wertê de tayê rayê vîndkerdoxî bivejîye kî ewro jêde Dêrsimîjî kirmancêna xo rê û îtîqatê xo rê wayîr vejînê. 5-6 serre yo ke Dêrsimîjî 4 gulane de, ya Dêrsim de ya kî cayê ke nîsenê ro ucayan de yenê têlewe na roca şîyaye anê ra xo vîr.

Dêrsimîjî Çi Wazenê?

Roca şîyayê Dêrsimî ewro kî dewam kenê. Çike dewlete 1994’îne de oncîya Dêrsim rê ferman veto, dewê Dêrsimî kerdê tol. Ewro kî her cayê Dêrsimî de bendan û qereqolan virazenê ke Dêrsimîjî endî bêzar bê û welatê xo caverde şêrê. Sey Qajî, na dem ra zaf rew, halê Dêrsimî ser o vato; “Dewrê tanjîmatî/Dewrê huratî/Dewrê cumratî/Pêro kî mi dî/Bara ma rê bî tertele û afatî .” Na waxto dîna de bîla, tayê hona ma rê vanê; “Dêrsimîjî zîyadeyê şîmşêr ê.” Decê ma hona(hîna) newîyê. Çike dewlete hata nika bêsika xo wenêdarde. Na sevet ra gereke her cayê dîna(dinya) de Dêrsimîjî çike destbere yeno pîa bikerê, vengê xo berz kerê. Çike qomê ma zaf hêsirîye onta. Gereke xebera her(heme) kesî bibo. Wastîşê ma, wastîşê kalikanê ma, wastîşê pîrikanê ma û anorê kirmancanê ma yê. Ewro ma; serva pîr û pîrîkanê xo, serva azê xo dewlete rê vame; to hata ke zulme xo de têrîyîş nêkerd, ma kî mucadeleya anorê xo ra nêtexelîme. Na sevet ra vame ke:

1. Nameyê Dêrsimî peyser bidîyo 

2. Arşîvê Jênosîdê Dêrsimî rabibe

3. Dewlete kamî, kotî rê cavurnê lîsta pêroyînê arize bikêro 

4. Çêneke ke Dêrsimî ra fîştê durî, pêroyînê bivazo, kotî der ê arize bikero

5. Cayê mezela Sey Riza û hevalanê ey bivajîyo  

6. Jênosîdê Dêrsimî rê kamjî partî û muessese ke bîyê sevev, Dêrsimîjan ra ef biwazê

7. Î yê ke qirrim rê bîyê sevev, nameyê înan Dêrsimî ra wedarîyo

8.  Raa Heqî  û zonê qomî ser o çiqaşe ke maneyî û zorbayênî estê wedarîyê                                                   

9. Dêrsim de endî bendî mevirajîyê

10.  Dêrsim de endî hêrîşî û qereqolî mevirajîyê.

Nê wastîşî, wayîrê vîjdanan rê jêde nîyê. Hema tayê bêvîjdanî gereke raver(aver) verê neynik(ayîne) de têrîyen bikerê. Neynik de çike kerdo gereke ey bivênê, ar bikerê, posema bê û ef biwazê. 

Yazarın diğer yazıları

    None Found