Anlam yitimi

Biyolojik bir varlık olmaktan sosyal ve psikolojik bir varlık olmaya geçiş süreci, insan denen canlı türünün ortaya çıkma sürecidir. Sosyal ve psikolojik varlık ise anlam yaratma ile doğrudan ilintilidir. Yani anlamla kurulan ilişkinin, yoğunluğu, karmaşıklığı arttıkça insan türünün gelişimi de derinleşmiştir.  Ve aslında bu süreç doğanın, dünyanın yaşı düşünüldüğünde çok minimal düzeyde bir zamana tekabül etmektedir. Yani dünya, doğa insan türü olmaksızın milyonlarca yıl gelişimini ve varlığını sürdürmüştür. Ancak insanın ortaya çıkışı bu kadar yakın bir zaman dilimine ve bu kadar az bir zamana tekabül etmesine rağmen bütün doğanın, bütün yaşam zincirinin kaderini belirleyecek bir güç insan türünün elinde toplanmıştır.

Şüphesiz insan türünün varlık ve gelişiminin temel dinamosu olan anlam yaratma yetisidir. İnsan türünün genetik atası, sadece biyolojik ihtiyaçlarını karşılamak için bir eylem ve hareketlilik içerisindeyken doğa üzerinde, yaşam üzerine doğadaki diğer canlı türlerinden herhangi birinden daha fazla bir etkiye sahip değildi. Aklın, zekanın gelişimi, eylemin biyolojik ihtiyaçlar dışında bir ihtiyaca, bir hedefe yani anlam denen ihtiyaca hizmet eder hale gelmesi insanın tüm yaşam döngüsü içerisindeki konumunu değiştirmiştir. Elbette burada anlama tek başına olumlu veya olumsuz bir anlam yüklemek doğru değildir. Nitekim iktidarsız eşitlikçi bir toplum düzeni insanlığın anlam birikimini yarattığı en zengin dönemdir. Daha doğrusu yaratılan, ulaşılan anlamın tüm topluma hizmet ettiği, yaşamını kolaylaştırıp güzelleştirdiği dönem, anlam yaratma sürecinin en değerli dönemidir. İnsanın doğa üzerinde, diğer canlılar üzerinde bir tahakküm, bir hiyerarşi kurmadığı, kendi türdeşleri arasında da yatay bir ilişkinin devam ettiği dönemdir bu.

Anlamın toplumsal yaşamın tümüne, topluluk üyelerinin tümüne hizmet etmekten, yaşamlarını güzelleştirmekten çıkıp sadece bir sınıfın, bir zümrenin, bir grubun amaçlarına hizmet etmeye başlamasından sonra anlam yaratma süreci büyük oranda olumsuz anlam yüklenmeye başlamıştır. Fakat anlamın gittikçe yitmeye başladığı, tüm yaşam aktivitesinin sınıflar ve cinsler arası bir çatışmaya dönüştüğü dönem kapitalist uygarlığın gelişmeye başladığı dönemdir. Bu aynı zamanda insanın binlerce yıllık anlam biriktirme, anlam inşa etme sürecinin de baş aşağı gitmeye başladığı dönemdir. Yoğun bir tahakküm ve sömürü nedeniyle yaşam aktivitesi, ezilenler açısından neredeyse sadece biyolojik ihtiyaçları karşılamaya uğraşmaktan ibarettir. Gününün büyük bir bölümünü yaşamsal biyolojik ihtiyaçlarını karşılamak için çalışarak geçirmek zorunda kalan insanın herhangi bir anlam üretme yahut üretilmiş anlamla bir temas içine girme imkanı, zamanı kalmamıştır. Çalışmak dışında kalan zamanını da ertesi gün yine çalışabilmek için uyuyarak, dinlenerek geçirmek zorundadır. Bir bütün olarak dünyanın tüm ülkelerinde insan nüfusunun çok büyük bir bölümünün günlük yaşam eylemliliği yaşamsal ihtiyaçların karşılanmasına ayrılmaktadır. Üstelik günlük yaşamsal ihtiyaçlarının ne olduğunu belirleme yetisi de kapitalist sistem tarafından elinden alınmıştır. Yaşamsal ihtiyaçlarının ne olduğuna, günün büyük bir kısmını çalışarak elde ettiği gelirle ne alacağına, neyi tüketeceğine kapitalist sistem karar vermektedir. Dolayısıyla insan emek süreci ile elde ettiğini ne ile takas edeceğine kendisinin karar veremediği bir köleci toplumdaki kölenin de gerisine düşmüş, emeğine, kendisine yabancılaşmıştır.

İnsanın tek anlam yaratma sürecinin neredeyse sadece tüketmeye kilitlendiği, bütün haz ve arzunun yaratıcı enerjisinin tüketmeye kanalize edildiği bir yaşam sürdürülebilir bir yaşam değildir. Aslında hazzın, arzunun tektipleşmesi ve tüketime kilitlenmesinin yaratacağı anlamsızlaşma sadece insanın sonunu değil kapitalist sistemin sonunu da getirmesi kuvvetle muhtemeldir. Anlam yitiminin bir bütünen hakim olması, eşitlikçi toplumsal yapının ve insan türünün sonunu getirmekle kalmayacak, insanı satın alıcı ve tüketici olmaktan da çıkaracağı bir süreci başlatacaktır ki bu da kapitalist sistemin sonu demek oluyor.

Yazarın diğer yazıları