Belgesel sinema perspektifine destek sunmak

Yaklaşık bir yıldır belgesel sinema yönetmenleriyle görüşmeler yapıyorum, bu görüşmeleri kayıt altına alıyorum.  Bu görüşmelerde yönetmenlere kendi kişisel sinema maceralarını, daha çok da neden belgesel sinemayı tercih ettiklerini soruyorum. Bunun yanı sıra belgesel sinemanın üretim ve dağıtım sorunları, belgesel sinemada etik ve estetik yaklaşım meselesini tartışıyor, konuşuyoruz. Şimdiye kadar yaklaşık kırk belgesel film yönetmeni ile bu görüşme ve tartışmaları gerçekleştirdim. Ulaşabildiğim en yüksek sayıda belgeselci ile bu görüşmeleri yapmayı düşünüyorum. Bir belgesel sinema antolojisine dönüşecek bu çalışmanın, belgesel sinema serüvenleri, anıları, belgesel sinemada etik ve estetik yaklaşım gibi konu başlıklarında yazmak isteyen, araştırma yapmak isteyenler için iyi bir kaynak oluşturacağını düşünüyorum. İçlerinde çok sayıda belgesel yapmış yönetmenler olduğu gibi tek bir belgesel yapmış ve bir daha belgesel yapmamış yahut yapamamış yönetmenler de var. Hayatını belgesel sinemaya adamış yönetmenler olduğu gibi asıl işi belgeselcilik olmayan fakat anlatılması gerektiğini düşündüğü konunun en iyi belgesel film yoluyla anlatılabileceğini düşündüğü için bu yola başvuran yönetmenler de var.

Fakat bu görüşmelerin tümünde ortaya çıkan birkaç önemli nokta var ki gerçekten belgesel sinemanın ve belgesel sinema üreticilerinin genel sinema üretimi içerisinde ve hatta genel sanatsal üretimler içinde ayrı bir yere konmasını hakkediyor.  Bir kere neredeyse belgesel film üreten yönetmenlerin hepsi aynı zamanda kendi filmlerinin yapımcısılar. Hatta çoğu zaman yönetmeni, yapımcısı, kameramanı, kurgucusu aynı kişi oluyor. Belgesel filmlerinin yapım masraflarını büyük çoğunluğu kendi cebinden karşılıyor. Ve çoğu zaman da başka başka işlerde çalışarak bu finansmanı temin etmeye çalışıyorlar. Neredeyse hiç birinin yaptığı filmden bir kazanç sağlama gayesi yok. Filme ettikleri masrafı festival gösterim yahut ödüllerinden, kimi fonlardan sağladıkları desteklerden amorte edebilirlerse ne ala. Çoğu bunu bile sağlayamıyor. Bir diğer özellikleri bu yönetmenlerin, hepsinin belgesellerine konu edindikleri meseleleri sadece bir film malzemesi olarak seçmemiş, bu meseleleri insan olarak da kendine dert edinmiş kimseler olması.

Bir diğer ortak özellikleri belgesel filmlerindeki karakterleri ile kurdukları ilişkinin derinliği. Çoğu yönetmen, film bittikten sonra film karakterleri ile ilişkilerini sürdürüyor, filmlerinin karakterleri ile çok yakın dostluklar kuruyor, sorunlarına ortak oluyor, sorunlarının çözümü için sorumluluk üstleniyor. Zaten pek çoğunun ele aldığı konu bir şekilde iktidarları, çeşitli otoriteleri rahatsız ettiği için pek çoğu yasal veya yasadışı yollardan ciddi baskılara maruz kalıyorlar.

Ve yine bir diğer ortak yanları medyanın, halkın tüm haber alma, bilgilenme araçlarının iktidarlar tarafından denetim altına alındığı, halkın tek yönlü bir enformasyonun yıkımına maruz bırakıldığı bir dönemde belgesel sinemanın aynı zamanda sürecin belgesini tutma, kayıt altına alma ve halkın gerçeklere ulaşmasına aracı olma gibi bir görevi olduğunu da düşünmeleri. Hata bazen döneme ve olaylara tanıklık etme ve bunun kaydını tutma kaygısının estetik kaygının önüne geçtiğini de görmek mümkün bu yönetmenlerde.

Belgesel film yönetmenleri ile yaptığım söyleşmeler üzerinden gerçekten, şunu iddia edebilirim ki bugün Türkiye ve Kürdistan koşullarında sanatçının halkı aydınlatma, öncülük etme, gerçekleri açığa çıkarma ve gerçeği savunma anlamında belgesel sinemacılar, büyük bir emeğin, cesaretin, ahlaki ve vicdani tutumun sahibi olarak toplumsal muhalefetin sanat alanındaki sorumluluğunu büyük oranda üstlenmiş bulunuyorlar. Tüm bu sebeplerden ötürü belgesel film üretiminin desteklenmesi, belgesel film üretimi için alternatif destek fonlarının ve dağıtım ağlarının örülmesi, içinden geçtiğimiz dönemin tanıklığının tutulması ve tüm dünyaya bu gerçeğin ezilenlerin gözüyle ulaştırılması açısından çok önemli ve çok elzemdir. Bir belgesel film kanalının kurulması, belgesel filmlerin dünyanın tüm sokaklarında gösterilmesinin sağlanması, internet üzerinden dağıtım, her türlü destek, fon ağlarının oluşturulması büyük önem taşıyor.

Yazarın diğer yazıları