Direttik de kazandık

Kooperatif Dersim’de kadınların umut kapısı

Pûlûr’da kurulan kooperatifle beraber ilçede yaşayan dezavantajlı kadınların istihdamı artıyor. Atölyelerde üretimden elde edilen gelir, kadınlara maaş olarak bağlanıyor. Çiğdem Şaylı, atölyeyi daha da büyütüp geliştirerek daha çok kadının istihdamını sağlamak istediklerini söylüyor. 

Şaylı şu mesajı veriyor: İş konusunda kadınlara cesaret verdiğimizi düşünüyorum. Birçoğuyla karşılaşıyorum, “Eşim çalışmamı istemiyor” diyorlar. Ben onlara diyorum ki başarabilirsiniz, yeter ki dik durduğunuzu onlara gösterin, kararlı olun. Kadın örgütlülüğü ile başarı mümkün.

NİHAL BAYRAM/DERSIM

Dersim’in Pulur (Ovacık) ilçesinde endüstriyel tarıma karşı ekolojik odaklı üretim geliştirmek, kolektif yaşam tarzını geliştirmek amacıyla yola çıkan ‘Sınırlı Sorumlu Ovacık 94 Mahallesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’, bünyesinde açtığı atölyelerle yöre insanına istihdam imkanı sağlıyor. Bunlardan biri de Kadın Emeği Tekstil atölyesi.

Dersim, çoğu illere göre ilerici gibi gözükse de kadın söz konusu olduğunda geri bir yerde duruyor. Ekonomik özgürlük, kadınlar arasında özgürleşmelerin temeli olarak görülüyor.

Bir yıl önce açılan atölyede çalışan 22 kadından biri olan Çiğdem Şaylı, kendisine dayatılan feodal toplumsal rolleri kabul etmeyen bir kadın. “Kızıma doğru örnek olmak istiyorum. Kendi ayakları üzerinde durmayı öğrensin ve dirensin“ diyen Çiğdem Şaylı’yla Ovacık’ta kadın atölyesinde çalışan bir kadın olarak iş kadını olmanın sorunlarını ve kazanımlarını konuştuk.

Kooperatifinizden söz edebilir misiniz? 

Sınırlı Sorumlu Ovacık 94 Mahallesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifi projesi, bir önceki belediye tarafından, ilçede kalkınma, kalkındırıcı iş alanı, iş sahası olmadığı için hayata geçirildi. Tekstil atölyesi de kooperatif bünyesinde açıldı. Gıda torbalarımız daha önce Pülümür’de, Halk Eğitim Merkezlerinde dikiliyordu. Ovacık’ta bu neden olmasın sorusu ile yola çıktık, başlangıç yaptık ve geçen yılın yaz aylarından beri çalışıyoruz. Kış yaşam şartlarından dolayı çalışmamızı devam ettiremedik, nisan ayı ile beraber tekrar çalışmaya başladık. İlerletmek içinde elimizden geleni yapıyoruz. Kooperatifin her şekilde desteği oldu. Sadece torba değil, şalvar da dikiyoruz. Dışarıdan gelen siparişleri karşılıyoruz ve başarıyoruz. Atölye gelirinin tamamı biz kadınlara maaş şeklinde bağlanıyor.

Şu an kaç kadın çalışıyor? 

Toplam 22 kadınız fakat iki grup halinde çalışıyoruz. Her bir grubumuzda 11 kadın arkadaşımız var. Bir ay birinci grup, diğer ay ikinci grup çalışıyor. Bu şekilde her gün sabah 09:00`dan akşam 18:00’e kadar, sigortalı çalışıyoruz. Aramızda gençler de var, boşanmış kadınlar da. Genelde dezavantajlı ve ihtiyaç sahibi kadınlar istihdam ediliyor. Ailesinde hiç geliri olmayan kadınlar var, önceliği durumu iyi olmayan kadınlara vermeye çalışıyoruz.

Diktiğimiz üç buçuk kiloluk torbaların siparişini kooperatif üzerinden alıp, fasulye, barbunya ve nohut gibi gıdaların paketlenmesi için dikiyoruz. Yani kooperatife gelen siparişler üzerinden biz bu torbaları dikiyoruz. Fakat şunun bilinmesini istiyorum; belediyeye bağlı bir atölye değiliz, tamamen özgünlüğümüz var. Kendi kendimizi yönetiyoruz.  Bu da bizim ayrıcalığımız.

Bir önceki kooperatif başkanımız Deniz Yerlikaya’nın vasıtasıyla bunu başardık. İşe üç makina ve üç kadınla başladık, bugün toplam 22 kadın bu proje sayesinde gelir sahibi oldu. 9 arkadaş makina başında dikim yapıyoruz, biri torbaları boyama, logo ve yazıyı baskı yapıyor, bir diğeri çevirme ve ayrıntılı işlerle görevli.

Diğer dükkanlarda ışıtma ve yakıt sistemi olmadığı için ilk dönemlerde belediyenin üst katındaki düğün salonunda başladık bu projeye. Her gün makinelerimizi yerleştiriyor, dikim çalışmaları yapıyorduk. Haliyle uzun vadeli ve rahat bir ortam değildi. Ovacık halkının yardımıyla Mayıs ayında buraya taşındık.

Torbalara doldurulan fasulye, barbunya ve nohutları hem yerelde hem de dışarıda satıyoruz.

Bir yerimiz daha var, orada da kadınlar bal satıyor. Ovacık balı çok kaliteli ve lezzetlidir.

Böyle bir kadın kooperatifinin kurulması çevredekiler tarafından nasıl karşılandı? 

İşkur, belirli sayıda insana iş imkanı sağlıyor. Kadınlar olarak, ihtiyaç sahipleri olarak biz boşta kalıyoruz. Dolayısıyla böyle bir iş yeri kadınlara umut oldu. Dışarıdan da çok güzel tepkiler alıyoruz. Halk ilkin bize geliyor. Diğer il ve ilçelerden de iyi tepkiler alıyoruz. Dışardan gelenleri bile buraya yönlendiriyorlar, ‘siz kazanın’ diyerek.

Ovacık’ta yaşam koşulları nasıl?

Burada yaşam zordur aslında. Kış koşulları hayatı çok etkiliyor, çok kısıtlıyor. İnsanlarımız kış aylarında fazla alışveriş yapamıyor. Çünkü kışın gelir elde edecek imkanları yok. Çoğu kış aylarında esnaflara veresiye yazdırıyor, yazın da borçlarını ödüyor. Baharla birlikte mantar, ışkın toplamaya gidiyorlar. Geçimlerini böyle sağlayabiliyorlar. İş olanakları yok, Ovacık fabrika, sanayi gibi yapılar için uygun değil. Eğer buradaki halkın gelir düzeyinin yükseltilmesi isteniyorsa hayvan desteği sağlanabilir. Burada tarım ve hayvancılığın desteklenmesi gerekir.

Kadınlara dair farklı projeler var mı? 

Gıda atölyemiz var. Ovacık’a bağlı Ovamkent yerleşim alanında bulunuyor.  Bu proje de birçok kadına iş imkanı sağlayacak.

Bu proje için de çok mücadele ettik. Çünkü o yeri bize vermek istemediler. Belediyenin kendisi benzer bir kooperatif kurmak istiyordu. Fakat biz direttik ve kazandık. Şimdi yakında açılacak.

Gıda atölyesine kaç kadın başvuru yaptı? 

Gıda atölyesine çok sayıda kadın başvuru yaptı. Bu çok olumlu bir gidişattır. Ovacık kadınları, biliyorsunuz becerikliler. Sebze meyve ekim ve kurutma, mantı, erişte, ekmek, baharat, peynir, salça, sos, tereyağı, reçel işlerinde, yine doğadan toplayıcılık işinde doğalında ustalar. Atölyemizde yüzde yüz organik ürünler elde edilecek. Hakettiği ilgiyi kazanacağına inanıyoruz.

Evlisiniz ve bir çocuğunuz var. Çalışma hayatına girmenizi eşiniz nasıl karşılıyor? 

Eşim ilk başta çok destek olmadı. Kendi çabam ve imkanımla mücadele ettim. Doğrusunu isterseniz halen de mücadele veriyorum. Ben daha önce Adana’da yaşıyordum. Orada bir tekstil atölyesi çalıştırıyordum. Daha yoğun çalışıyordum. Yani diyebilirim ki hayatım işle geçti. Mesaiye de kalıyorduk çoğu zamanlar. Daha zor şartlar altındaydık.

Buraya geldikten sonra 5 yıl boyunca işsiz kaldım. İşkur’a yazılmıştım ama çıkmıyordu. 5 yıl sonra bu atölye bana ve benim kadınlara umut kapısı oldu. Çalışmak güzel. Kendini daha güçlü hissetmene yol açıyor, özgüven kazanıyorsun. Burada herkes para kazanabiliyor ve evine ekmek götürebiliyor. Kızımıza daha iyi bir gelecek sağlayabilmek için yatırımlar yapabiliyorum en azından.

Alevi toplumu bile olsa ataerkil sistemin kadınlara dayattığı toplumsal roller var; eve, çoluk çocuğa baksın gibi… Siz böyle bir yaklaşımla karşı karşıya kaldınız mı?

Dışardan olumsuz tepki almadıysak da eşlerimizin zaman zaman bu tür söylemleriyle karşı karşıya gelebiliyoruz. Kızım üç yaşında olduğu için çalışmamı istemiyor. Annem bana çok destek oluyor bu konuda.

Ben de kızım büyüdüğünde kendi ayakları üzerinde durmasını istiyorum. Kızıma bir özgüven kazandırmak, ona doğru yolu göstermek, bilinçli bir insan olarak yetiştirmeye çabalıyorum, ki bu yaşta kendi ayakları üzerinde durmayı biliyor. Kendi eşyalarını, oyuncaklarını düzenli topluyor. Ondan istediğim herşeyi yerine getirebiliyor.

Atölye için farklı hedefleriniz var mı? 

Ortak bir hedefimiz var, burayı büyütüp işleri ilerletmeyi düşünüyoruz. Sadece yaz aylarında değil kış aylarında da çalışabilir pozisyona getirmek istiyoruz. Daha fazla kadınla daha büyük bir atölye açmak istiyoruz. Vardiya sistemiyle çalışabiliriz. İmkanlara göre sistem düzenlenebilir.

Özgüveni olmayan, toplumsal baskılara boyun eğen kadınlara neler söylemek istersiniz? 

İş konusunda cesaret verdiğimizi düşünüyorum. Birçok kadınla karşılaşıyorum, “Eşim çalışmamı istemiyor” diyorlar. Ben onlara diyorum ki başarabilirsiniz, yeter ki dik durduğunuzu onlara gösterin, kararlı olun.

Erkekler kendilerine ne kadar demokratım dese de kadınlara karşı bencildirler. Dersim erkeğinde de bu var. Bu yüzden kadın kadının arkasında dursun, bu çok önemli. Kadın örgütlülüğü ile başarı mümkün.

Yazarın diğer yazıları

    None Found