Güney’in statüsüne müdahale

Irak, Federe Kürdistan’ın statüsünü valiler düzeyine düşürmek istiyor. İran ve Türkiye’nin desteklediği proje karşısında arayışını sürdüren KDP ve YNK ise iç çelişki ve çatışmalarını aşamıyor.

ERDOĞAN ALTAN / MA/HEWLÊR

Irak Hükümeti, İran ve Türkiye’nin desteğiyle Güney Kürdistan’ın ‘Bölgesel Hükümet’ statüsünü valiler düzeyine düşürmek istiyor.

Yaklaşık iki yıldır Federe Kürdistan Hükümeti ile Irak Hükümeti arasındaki görüşme trafiği son dönemlerde yoğunlaştı. Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) ile Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve diğer Kürt güçleri arasındaki trafik de aynı şekilde arttı. Görüşmelerin ana başlıkları ise Kerkük’ün idari yapısı, tartışmalı bölgeler, petrol satışları, gelirden pay alma ve pêşmerge güçlerinin bir merkezde toplanması.  Görüşmelerin olumlu geçtiği açıklamaları yapılsa da şu ana kadar söz konusu meselelerde bir sonuç alınamadı. Tarafların daha fazla taviz koparma arayışı, ilerlemeyi engelliyor.

Etkisiz bir idare

 Bağımsızlık için 2017’de yapılan referandum sonrası Haşdi Şabi güçleri ile Kerkük’ün idari yönetimini KDP ve YNK’den alan Bağdat Hükümeti, tartışmalı bölgelerde de yönetimi ele geçirdi. Irak, Sêmalka Sınır Kapısı dışında (bu da yarı yarıya) tüm sınır kapılarını, Hewlêr ve Süleymaniye’deki uluslararası havaalanlarını denetimine aldı. Şimdi de Federe Kürdistan’daki tüm petrolün satış ve gelirinin merkezi hükümetin denetimine geçmesi ve pêşmerge güçlerinin, Başbakan Adil Abdulmehdi’nin fiilen hakimiyet sağladığı Irak ordusu çatısı altına alınma çabası söz konusu. Federe Kürdistan Hükümeti ve idaresi üzerinde hakimiyet sağlamak için de üç büyük baraj inşa etme hazırlığı yapılıyor. Federe Hükümet tarafından günlük 250 bin varil petroldan gelen gelirin merkezi aktarımı, Irak Hükümeti’ni memnun etmiyor. Toplam gelirin çok daha fazla olduğu ve bu payın çok az olduğu, bunun için gelir ve giderlerin denetimini sağlamak için her iki hükümet temsilcilerinden oluşan bir denetim kurulunun oluşmasının önerildi, ancak KDP yönetimi ve Federe Hükümet karşı çıktı.

Hükümet yerine valiler

 Federe Kürdistan Hükümeti’ni tamamen etkisiz bırakma girişimi, İran’a yakınlığıyla bilinen Adil Abdulmehdi’nin başbakanlığa seçilmesi ardından yoğunlaştı. Abdulmehdi’nin Çin’de yapılan Uluslararası Ekonomi Rahatlatma Konferansı’na beraberinde Federe Kürdistan Hükümeti temsilcileri yerine Hewlêr ve Süleymaniye valilerini götürmesi, ayrıca Irak Parlementosu’nda pêşmerge güçlerinin maaşlarını dağıtılması için parayı valiliklere aktarma önerisi söz konusu girişimleri doğruluyor. Federe Hükümet sözcülüğü, öneriyi “kabul edilemez” olarak değerlendirdi.

İran ve Türkiye destekliyor

 Abdulmehdi’nin bölgedeki kentlerin Kerkük gibi Irak merkezine bağlanması planını, Türkiye ve İran destekliyor. Türkiye, gayri resmi olarak aldığı petrol ve KDP’nin Kerkük’te Türkmen Cephesi’ni öne çıkarmasına rağmen Irak’a destek veriyor. Söz konusu bu planın, aslında bir İran’ın projesi olduğu söyleniyor. Türkiye’nin geçici de olsa “Pençe Harekatı”nda KDP ile arasını sıcak tuttuğu, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun Bağdat ziyaretlerinde plana destek vereceklerini ilettiği ifade ediliyor.

Türkiye hile yapıyor

Birkaç hafta önce Çavuşoğlu’nun KDP Genel Sekreteri Mesud Barzani’ye Peşmerge güçlerinin tamamen Irak ordusunun denetimine geçmesine izin verilmemesi şeklindeki gönderdiği açık mektubu değerlendiren uzmanlar, “Türkiye’nin niyeti eğer Federe Kürdistan Bölge yönetimini korumak veya desteklemek ise neden bu kadar ikili veya heyet görüşme trafiği olmasına rağmen iletilmedi de açık bir mektup yoluyla uyardı” diyerek Türkiye’nin niyet ve amacının farklı olduğunu, Kürtlerin statüsüz kalması politikasının yürütüldüğünü dile getiriyor.

ABD, parti şemsiyesine karşı

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ise askeri gücü Federe Kürdistan Savunma Bakanlığı’na bağlı ve istediği zaman denetleyebileceği bir hükümet kurma arayışında. ABD Savunma Bakanlığı’nın iki önce açıklaması şöyleydi: “Pentagon DAIŞ’e karşı mücadelede Pêşmerge Bakanlığı ile ilişkileniyor. Bakanlığı bağlı olmayan bölge gücüne maddi ve askeri anlamda desteğini kesecektir.”

ABD, pêşmerge güçlerini partilerin şemsiyesi altından çıkartarak bir bakanlığa bağlamayı istiyor. Ancak İran ve Türkiye, ABD’nin bu çabalarına her zaman karşı çıktı ve engellemeye çalışıyor.

 YNK – KDP çelişkisi zayıflatıyor

 Irak’ın bu planına karşın Kürt güçleri birlik olamadıkları için etkili direnç gösteremiyor, üstelik çelişkileri de artıyor. YNK Siyasi Politbüro sorumlularından Mahmud Sengawi’nin temsilciler ile toplantı için geldiği Hewlêr’e girişi engellendi. Sorunu yumuşatma adına KDP Siyasi Politbüro Sorumlusu Fazıl Mirani başkanlığındaki KDP heyetinin, YNK yetkilileri ile toplantı için gittikleri Süleymaniye’de soğuk karşılanması ve tartışmanın sonuçsuz kalması ise iki parti arasındaki çelişkinin göstergesi. İki parti arasındaki görüşme ve toplantıların sonuçsuz kalmasının, iki tarafın da kurum ve bölgelerde kendi hakimiyetini kurma arayışından kaynaklandığı ifade ediliyor.

KDP’nin, Halepçe Kent Meclisi’nde üç encümenle temsili ve Kerkük idaresi ile valiliğinin YNK’ye verilmesi anlaşmasının da KDP’nin Türkmen Cephesi adayını desteklemesi ile bozulmaya yüz tuttuğu kaydediliyor. KDP’nin YNK alanı denilen Yeşil Alanda (Süleymaniye, Kelar, Halepçe, Germiyan’a kadar ki; Soran bölgesi denilen alan) kurumlarda var olması, ancak YNK’nin KDP alanı denilen Sarı Alan’da (Zaxo’dan Hewlêr e kadar ki; Behdinan bölgesi denilen alan) varlık göstermemesi ise tarafların uzlaşmasını engelleyen en önemli faktör.

Yazarın diğer yazıları

    None Found