‘Hayır, siz yaptınız’

Sanat özü gereği yaşanan gerçeği de konu edinerek var olan bir edimdir. Yazar, şair ya da herhangi bir alanda eser veren sanatçı, aydın kimliğinin de bir gereği olarak yaşanan acıları eserinde yansıtmak durumundadır.

Dünya sanat tarihi gösteriyor ki, insanlığın kültür hazinelerini oluşturan eserler yaşamla sımsıkı ilişkisi olan eserlerdir. Hayat bir bütündür. Sanatçı da yaşadığı toplumsal sürecin bir parçasıdır. Toplumun yaşadığı gerçeği, bir birey olarak yaşayandır. Bu yaşananı yeniden üreten biri olarak sistemle hayatın her alanında mücadele halindedir.

Bir sanat yapıtının düşünce kapsamındaki özgüllüğü genelleşmiş sanatsal gerçeklik bilgisi ile sanatçının düşünsel tasarımı ve ideolojik konumu arasında var olan ayrılmaz birliğe dayanır.

İletişim kurduğumuz herşey sanatın hammaddesidir. Sanat ürünü diye ortaya konulanın estetik bütünlüğü yanında, ideolojik bütünlüğü de önem taşır. Çünkü sanat hayatın ifadesidir. Sanatsal düşüncede imgenin hem genellendirici, hem de değerlendirici bir işlev görmesi, bir sanat yapıtının kendine özgü düşüncesi neden kaynaklanır. Düşünce, sanata temel bir hareket getirir.

Bu anlamıyla sanat, kurulu düzenlere yerleşmiş, düşünmeyen ve düşünmemeyi öneren insanların değil, yarını arayan insanların elinde biçimlenecektir.

***

Hepimize kıssadan hisse bir örnek olarak bir tablonun öyküsü: Tablo hepimizin bildiği Pablo Picasso’nun başyapıtı ‘Guernica’…

Yıl: 1937, Yer: İspanya. Francisco Franco başta ve yaşanan kanlı bir iç savaş… Guernica İspanya’da bir kasabadır. Franco, Nazi ve faşist İtalyan kuvvetlerinin yeni uçaklarını Guernica üzerinde test etmesi için izin vermiş ve bombardıman başlamıştı… Bombardıman sonrası kasabada büyük bir katliam yaşanmış, o güne kadar görülmemiş şiddette olan bombalamalar Guernica’yı yerle bir etmişti.

Guernica’da 1654 kişinin öldüğü ve çok sayıda sivilin yaralandığı kayıtlara geçmiştir. 26 Nisan 1937’de gerçekleşen Guernica Bombalanması’nın haberi kısa sürede Paris’e ulaşmış ve Paris’te yaşayan Picasso da memleketindeki bu olayı gazeteden öğrenmiştir.

Picasso’ya göre sanatçı, insanlığın ve uygarlığın en temel değerlerinin yok edilme tehlikesi ile karşı karşıya kaldığı bir savaşta kayıtsız kalamazdı. Bu nedenle kendi memleketi Guernica’da yaşananları bir şekilde ifadeye kavuşturmalıydı. Bir şekilde anlatmalıydı savaşın yıkıcılığını, yaşanan katliamı, bombaların yaktığı ateşte yanan insanlığı.

Bu sıralar İspanyol hükümeti 1937 yılında Paris’te gerçekleşecek Dünya Fuarı’nda sergilenmesi için Picasso’ya bir tablo sipariş etmiş ve sanatçı da kendisine bir resim konusu olarak Guernica’yı seçmiş, duygularını resme yansıtmış ve 2 ay kadar kısa sürede tabloyu bitirmiştir.

Guernica tablosu günümüzde en büyük savaş karşıtı resim olarak kabul edilir. Franco hükümetin başında olduğu sürece resmin İspanya’ya girmesi yasaklanırken, eser birçok ülkede sergilenmiştir.

Hani bilinen bir argümandır; Katıldığı bir sergide Alman bir general Picasso’ya yaklaşır ve sorar; "Bu tabloyu siz mi yaptınız" Picasso’da; "Hayır, siz yaptınız" der.

Yazarın diğer yazıları