İran’a ikinci dalga yaptırımları başladı

ABD’nin İran’a yönelik ikinci ve son dalga yaptırımları, dün akşamdan itibaren yürürlüğe girdi.  Donald Trump yönetimindeki ABD, geçen Mayıs ayında İran ile 2015’te Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa ile Almanya ile (P5+1 ülkeleri) yapılan Nükleer Anlaşma’dan tek taraflı çekilmişti.

Bu karar aynı zamanda yaptırımlara geri dönüş kararıydı. Ağustos ise ABD İran’a ilk dalga yaptırımı olarak ticaret ambargosunu devreye koymuştu. Dünden akşamdan beri İran’a yönelik petrol ambargosu ile bu ülkeye yönelik 2015’ten önceki ambargo koşullarına geri dönülmüş oldu.

Şirketler çekiliyor

ABD’nin yaptırımlarına karşı Almanya, Fransa ve İngiltere gibi devletler memnuniyetsizliğini her defasında gündeme getirken bu ülkelerdeki büyük şirketler ise İran’da yaptıkları yatırımları askıya alarak geri çekildi. Türkiye ise, 2015 öncesi olduğu gibi şimdi de yaptırımları delme ve etkisiz kılma peşinde. AKP’li yetkililer, bugün yürürlüğe giren yaptırımlardan Türkiye’nin muaf tutulduğunu bir kaç günden beri ileri sürüyor.

Yaptırım listesine gelince, söz konusu liste oldukça uzun. Ağustos’taki birinci dalga yaptırımların hedefinde otomobil sektörü, havacılık sektörü ve daha bir çok alan vardı. Avrupa’da özellikle Fransa ve Almanya bu yaptırımlardan etkilendi. Fransa’dan Airbus talepleri durdu, Renault ve PSA’nın iki projesi askıya alındı. Pazar yani dün geceden itibaren, İran için çok stratejik önemi olan enerji sektörüne yaptırım geliyor. Fransa’nın elektrik kurumu, İran’daki mühendis ekiplerini çekti. Total grubu körfezdeki dev gaz projesine son vereceğini açıkladı. Bu, 5 milyar dolarlık bir projeydi.

Alman ve İtalyan şirketleri çekildi

Dünyanın bir numaralı lüks otomobil ve kamyon üreticisi Alman Daimler şirketi de havlu attı. Şirket İran’daki faaliyetlerini yeni bir emre kadar durdurdu. Daimler, İran’da Mercedes-Benz kamyonları üretmek ve ticarileştirmek istiyordu.

Alman Siemens grubu da Mart 2016’da İranlı şirket Mapna ile gaz türbinleri ve elektrik santralleri için jeneratörler konusunda ortaklaşmıştı. Şirketin bir sözcüsü, İran’ı ilgilendiren gelişmelere uygun olarak tedbirler alacaklarını açıkladı.

ABD’nin Almanya Büyükelçisi 20 Eylül’de yaptığı açıklamada Volkswagen’in İran’daki faaliyetlerini sınırlandıracağını söylemişti. Volkswagen henüz böyle bir kararı doğrulamadı.

İtalyan gaz devi ENI’nin İran ile anlaşması da  2018 yılının sonunda bitiyor. Uzatılıp uzatılmayacağı bilinmiyor. ENİ’nin yaptığı anlaşma mevcut durumda her ay 2 milyar dolarlık petrol satın alınmasını içeriyor.

İran ile iş yapanlar yaptırımlara maruz kalacak

İran ile daha çok sayıda ülkenin ticari ve ekonomik ilişkileri var. Ancak bundan böyle İran ile kim iş yaparsa yaptırım riski altında bulunuyor. Dolarla alışveriş yapılması, yaptırımlara konu olmak için yeterli bir gerekçe. Çünkü ABD, kendisine ait değerlerle yaptırımlar kapsamında İran ile ticaret yapılmamasını önemli görüyor.

Geçmişte bunun tecrübeleri yaşandı. Bu nedenle hiçbir banka İran’dan gelen ödemeleri kabul etmeyecek. Bunun bir aracı üzerinden yapılması gerekecek. Ancak bu da oldukça karmaşık bir yöntem olarak görülüyor.Sonuç olarak, ambargo kapsamında olmayan Telekom veya gıda gibi sektörler de ihtiyatlı bir tutum takınıyor. Hiçbir şirket yöneticisinin mali olarak yaptırımlarla karşı karşıya kalma riskini almayacağı belirtiliyor.

Teorik olarak, ilaç, gıda ve telekom gibi sektörler, insani gerekçelerle yaptırım kapsamına alınmadı. Pratikte ise Washinton’un dayattığı yaptırımlar İran ile neredeyse tüm ticari ilişkileri imkansız hale getiriyor. Bankaları cezalandırmak, kredi musluğunun kapatılması ve tüm ekonomi sektörlerini felç etmek anlamına geliyor.

Kafa tutmak biraz zor

Siyasi olarak da bazı açıklamalar yapılsa da pratikte hiç kimsenin ABD Başkanı Donald Trump’a kafa tutamayacağı ve ambargoyu es geçemeyeceği ifade ediliyor.

Kısaca çoğunluk, İran’da petrol satın almayı göze almayacak. Örneğin Fransa, Total grubu vasıtasıyla yılın başından bu yana günde 100 bin varil petrol ithal ediyordu.

Bugün, en azından resmi olarak sıfıra inmiş durumda. İki büyük alıcı olan Güney Kore ve Japonya için de durum aynı. İtalya ve İspanya, yaptırımlar için süre dolmadan brüt petrol alımını durdurdu.

ABD yönetimi, sadece 8 ülkeye geçici bir süreliğine İran’dan petrol almaları için ayrıcalık tanınacağını açıkladı. Bu konuda detay verilmedi. Ancak Rusya, Hindistan ve Türkiye’nin bunlar arasında olduğu iddia ediliyor. Buna rağmen İran ihracatları ve ekonomisinin çok ağır bir şekilde etkilenmesi bekleniyor.

İran devletinin elde ettiği gelirlerin yarısı gaz ve petrol satışından geliyor.

ANF/HABERMERKEZİ

Yazarın diğer yazıları

    None Found