Mahabad Kürt Cumhuriyeti -2-

Geçen hafta kaldığım yerden devam ediyorum. Qadı Muhammed 22 Ocak 1946 tarihinde Çarçıra meydanında yaptığı konuşmada; Kürtler kendi başlarına var olan bir halk olduğunu, bu halkın kendi toprakları üzerinde yaşadığını, Kürtlerin artık uykularından uyandığını, Kürtlerinde dostları olduğunu (Bu dostlar Kürtleri çok çabuk terk etti), KDP MK maddi ve manevi desteğini esirgemeyen Sovyetler Birliğine teşekkür ettikten sonra Cumhuriyetin kuruluşunu ilan etti.

Mahabad Cumhuriyeti döneminde özgürlük ortamı oluştu. Örneğin gizli polis teşkilatı yoktu. Serbest ekonomi kuralları uygulanıyordu. İnsanlar istedikleri yere gidebiliyorlardı. Vergi ve aidat toplanmasında sıkıntı yoktu. Sovyetler Birliği’nin gönderdiği matbaada Kürdistan, Niştiman isimli gazeteler, Hawar, Hilalê ve Agir gibi dergiler basılıyordu. İlkokulda okunacak kitaplar Kürtçe olarak basılmıştı. Sovyetlerden alınan radyo 16.00-22.00 arasında günlük yayın yapıyordu. Mina Qadı (Qazi’nin sevgili eşi) öncülüğünde YJK (Yekitiya Jinen Kurdistan) Mahabad’ın kuruluşundan önce 1945 yılında kurulur. Doğu Kürdistanlı kadınlar bu örgüt altında Mahabad Kürt Cumhuriyetinin kuruluş aşamasında ve sonrasında canla başla çalışırlar. Mina Qadı’nın kasasındaki altın ve mücevheratını Cumhuriyetin Hazinesine bağışlaması üzerine Kürdistanlı kadınlar büyük bir coşku ile bütün altın ve mücevheratlarını hazine ye bağışlarlar.

Geçen hafta yazdığım gibi 1941 yılında İngiltere ve SSCB arasında 1941 yılında yapılan anlaşma gereğince 2.paylaşım savaşının bitmesi üzerine 4 Mart 1947 tarihinde <İngiltere Sovyetlere İran topraklarını terk etmesi için nota verir. BM’deki Sovyet temsilcisi Gromiko 26 Mart’tan itibaren altı ay içerisinde askerlerini İran’dan çekeceğini açıklar. 9 Mayıs 1947’de bütün Sovyet birliklerinin İran’dan çekildiği açıklandı.

26 Nisan 1947 tarihinden itibaren M.M.Barzani yönetimindeki peşmergeler ile İran birlikleri arsında çatışmalar yaşandı. İran ordusuna ağır kayıplar verdirildi. Kürt tarafı da kayıplar verdi.

11 Aralık 1947 tarihinde B. Azerbeycan Özerk Cumhuriyeti yıkıldı. Sıra Mahabad’a gelmişti. İran General Humayini’yi komutasında ağır silahlar ve uçaklarla Kürdistana girdi. Bu arada Qazi Muhammed kardeşi Sadri Qazi’yi İranlı yetkililerle görüşmek üzere Tahran’a gönderdi. Mahabad şehrinin yıkılma-ması şartı ile Kürt Cumhuriyetini fesh edeceklerini İranlı yetkililere bildirdi. M.M.Barzani, Qazi Muhammed’i 15 Aralık günü makamında ziyaret eder ve aralarında durum değerlendirmesi yaparlar. Barzani Qazi Muhamed’e „Sen bir sembolsun, teslim olma. Biz seni kanımızın son damlasına kadar koruruz. Bizim cesetlerimizi çiğnenmeden sana bir şey olmaz“ der. Ancak Qadı Muhammed ikna olmaz. ”Kardeşim Sadri şu an İranlı yetkililerle görüşüyor. Artık zaman kalmadı“ der. Mahabad Cumhuriyetinin belge, mühür ve bayrağını Barzani’ye teslim eder. Ayrıca Barzani peşmergelerinin yeni silahlarla donatılması için talimat verir. 17 Aralık günü İran ordusu Mahabad’a girer. Bir müddet sonra İranlı yetkililer sözlerinde durmayarak Qazi Muhammed ve Kardeşi Sadri ile amcası oğlu Seyfi Qazi’yi tutuklarlar. Yapılan sözde mahkeme sonrası her üç Qazi Çarçıra meydanında idam edilirler. Qazi Muhammed’in son sözlerini söylemesine dahi müsaade etmezler. Ancak onun ünlü vasiyetnamesi bugüne kadar gelebildi. Kürtlerin Qazi Muhammed’in vasiyetnamesinden öğrenecekleri çok şey var. Öğrenir ve anlayabilirlerse!


KÜRDİSTAN TARİHİNDE BU HAFTA:

* 28 Ocak 2014 tarihinde Kobanê IŞİD işgalinden kurtarıldı.

* 29 Ocak 1930’da Ağrı Kürt Milli Hareketi’ni bastırmak amacıyla sömürgeci TC ile sömürgeci İran devleti arasında hudutların yeniden belirlenmesi için anlaşma yapıldı.

* 29 Ocak 1989’da Siirt’e bağlı Nevala Kasaban’da başta Mahsum Korkmaz olmak üzere birçok gerillanın defnedildiği belirlendi. Nevala Kasaban’ın üstü geçen yıl kapatılarak asfaltlandı.

* 30 Ocak 1950’de Apê Musa tarafından „Şark Postası“ gazetesi aylık olarak yayınlanmaya başlandı

* 1 Şubat 1979 tarihinde Kawa dergisinin ilk sayısı İstanbul’da yayınlandı.
* Rewşen dergisi 1 Şubat 1992 de ilk önce Avrupa’da daha sonrada İstanbul’da çıkarıldı

Yazarın diğer yazıları