Alişer, Zarife Hatun, serihildan ve ihanet

Yusuf Serhat FAİK

Kürdistan tarihinde direniş ve ihanet her zaman birlikte var olmuştur. Bunun en belirgin örneğini 1937 Dersim Harekatı sırasında yaşadık. Direniş ve ihanet çizgisi Kürdistan’ın dört parçasındaki direnişlerde hep var olmuştur.

Kürdistan tarihinde önemli bir yeri olan Alişer efendi 1882 yılında Koçgiri’nin Ümraniye nahiyesinde dünyaya geldi. Koçgiri aşiretlerinden İboların reisi Mustafa Bey’in sekreterliğini yapan Alişer, Mustafa Bey’in ölümünden sonra çocukları Alişan ve Haydar beylere danışmanlık yaptı. Kendi akrabası olan yiğit Kürt kadınlarının önemli temsilcilerinden olan Zarife Hatun ile evlendi. Kürt Teali Cemiyetinin Koçgiri bölgesinde örgütlenmesinde Dr.Nuri Dersimi ile birlikte yer aldı. Zarife Hatun ise kendisine heval olarak hitap ettiği eşi ile birlikte mücadele içerisinde yer almış, kadın çalışmalarında önemli görevler yüklenmişti. Koçgiri harekatı bastırıldıktan sonra Dersim’e geçen Alişer-Zarife çifti Ovacık bölgesine yerleşti. Dersim Hareketinin G.Kurmaylığı görevini üstlenen Alişer Bey’in karargahı Tujik Dağı’nın eteğinde bir mağarada idi. Seyit Rıza’nın yeğeni Rehber’in amcası ile arasında çelişkiler vardı. TC bu çelişkiyi kullanarak Rehber’i ajan olarak kullanıyordu. Rehber yapılan plan gereği amcasından af dileyip harekata katılmak istediğini bildirmişti. Dersim aşiretleri Seyit Rıza’nın muhalefetine rağmen Rehber’in aralarına katılmaları konusunda Seyit Rıza’yı ikna ettiler.

Albay Nazmi Sevgen’in yaptığı plan gereği Rehber, Kop Zeynel, Varnikli Efendi ve beraberindekiler Alişer Bey’in Tujik Dağı’ndaki karargahına geldiler ve Alişer Bey’i şehit ettiler. Eşinin üzerine kapanan Zarife Hatun hevalının şehit düştüğünü anlayınca tabancası ile Zeynel ve Rehber’e ateş etti. Kurşunlar Efendi’ye isabet etti. Zeynel ve Rehber Zarife Hatunu da şehit ettikten sonra kafalarını keserek General Alpdoğan’a götürdüler. Hain Rehber Dersim harekatı sona erirken oğlu ile birlikte Teştak bölgesinde kurşuna dizildi. Eşi ve ailesi ise batı’ya sürgün edildi. Zeynel’inde akibeti Rehber gibi oldu. Sömürgeci sistem için Kürdün direnişçisi ile haini arasında fark yoktu. Sonuçta kendi halkına ihanet eden bir gün kendisine de ihanet edebilirdi.

9 Temmuz 1948 tarihinde Kürt tarihçi, siyaset adamı ve asker M.Emin Zeki bey Silemani’de vefat etti. 1880 yılında Silemani’de doğan M.Zeki Silemani Askeri Rüştiyesi Bağdat Askeri İdadisi(Lise) bitirdikten sonra İstanbulda Harp Akademisinden mezun olarak Osmanlı ordusunda subay olarak Balkan savaşında görev aldı. 1923/24 yıllarında Bağdat Harp Akademisinde öğretmenlik yapan M.Zeki Irak hükümetlerinde Eğitim, Savunma ve Ulaştırma Bakanlığı görevlerinde bulundu. Bu dönemde Kürt tarihi üzerine araştırma yapmaya başlayan yazarın temel eserleri Xûlasayi Tarihi Kurd û Kurdistan, Meşahiri Kurd(Kürd Meşhurları) ve Tarixi Silemani idi.

1911 yılında Derikte dünyaya gelen Kadri Can (A.Kadir Aziz Can) İlk ve orta öğretimini Mardin’de bitirdikten sonra İzmir Yüksek Öğretmen Okulundan mezun oldu. Hatay ve İskenderun’da öğretmenlik yaptıktan sonra 1930’da G.Batı Kürdistan(Rojava)’ya geçti. Modern Kürt şiirinin önemli ismi olan Kadri Can’ın şiirleri Hawar dergisinde yayınlandı. Kürt şair ve eğtimcisi Kadri Can 9 Temmuz 1972’de Şam’da vefat etti.

10 Temmuz 1991 günü daha önce kontgerilla tarafından kaçırılıp işkence yapılarak katledilen Vedat Aydın yüzbinlerin katıldığı bir serihildan ile Diyarbekir’de toprağa verildi. Cenaze Mardinkapısı’na geldiğinde özel hareket timlerinin mevzilendikleri surlar üzerinden açtıkları ateş sonucunda 16 Kürt şehit oldu, yüzlerce kişi de yaralandı. Olaylar gece yarısına kadar devam etti. Diyarbekir HEP İl Yöneticisi Remzi İl’in cenazesi ise ertesi gün çöp konteynerinde bulundu.

11 Temmuz 1952 tarihinde Kürt yazar, tarihçi, çevirmen M.Ali Avni Kahire’de vefat etti. M.Ali Avni 1897 yılında Siverek’te doğdu. Ortaöğretimin İstanbul’da bitirdikten sonra 1913 yılında Kahire’ye giden Avni burada El Ezher Üniversitesinde tarih ve coğrafya bölümünde okudu. Xoybûn’un Kahir’e şubesini açan yazar 1931’de Şerefname’yi, 1958’de ise M.Emin Zeki’nin Kürdistan Tarihi’ni Arapça’ya çevirerek yayınlattı. Kızı rahmetli Duriye Avni ise KNK üyesi idi.

Kürt Hunermend ve Mezopotamya Kültür derneği kurucularından Ali Temel 12 Temmuz 1994 tarihinde Mazıdağı’nda 7 arkadaşı ile birlikte girdiği çatışmada şehit oldu. 1981 yılında Diyarbekir Cezaevinde PKK davasında uzun süre tutuklu kalan Ali Temel 1990 yılında tahliye edildikten sonra Koma Çiya’yı kurdu. Yüzlerce eser veren Ali Temel’in önemli eserleri arasında “Şitla Azadî” ve “Vaye PKK Rabû” şarkıları vardı.

13 Temmuz 1989 tarihinde İKDP G.Sekreteri A.Qasimlo, Abdullah Gadri Azer ve Dr. Fazıl Resul İranlı yetkililerle görüşmek üzere gittiği Viyana’daki evde daha önce pusu kuran İran ajanları tarafından şehit edildiler. Qasimlo Fransa’da toprağa verildi.

14 Temmuz 1982 tarihinde PKK kurucularından M.Hayri Durmuş, Kemal Pir ve öncü kadrolarından Ali Çiçek ve Akif Yılmaz Diyarbekir Cezaevindeki uygulamaları ve dayatılan teslimiyeti protesto etmek için ölüm orucuna başladıklarını mahkemede yaptıkları konuşmalarla ilan ettiler.