Feydên Coronayî

Ehmedê BIRA

Her cano ke bi ganin û nîm ganin semedo ke birînanêy xo derman bikero kîmya xo bedilneno û xo tamîr keno. Dinya zî caneke ya. A zî hedî hedî xo bedilnena û birînên ke ma merdiman canê ayî de akerdêy tamîr kena ra xoverdayişî de ya. Ewro dinyaye bi vîrusa Coronayî hişyareya sifte a tamîrkerdişê canê xo daya. No zî feydeya dinyayî û feydeya ma heme gandaran a. Eke ma nêy hişyarîyan dîqet mekerêy se zey Tofana Nûh î tofanêy girdan wexteke kilmek de ma ver de yê.

Na gam dewletîy heme Coronayî hinî dane dasinasnayiş ke ‘zaf zirar dana merdiman’ mojnenêy. Kişta ewnîyayişê dewletan ra raşto. La kişta berdewameya weşeya pêroyinê dinyayî û fezayî çepê ci ya. Çimkî dinya xo newe kena ke umre xo derg bibikera ke fezayî de payan ser de bivindera…

Ez zani şima zaf meraq kerdo ke feydeya Coroyî ka ciçîyê. Ez bi kilmek xal bi xal binuşnî;

1 – Coronayî ra taxmînên min seyî 90 yê balafiran yanê ûçaxan ewro nêperenêy. Dewletîy nêvanêy la seyîra 60 ê ozonî balafiran qul kendêy. Çimkî zaf çor de perenêy û gaza ke vejenêy ze rîyê erdî nêşneka bi va û tîncî bêro parzûnkerdişî û bêparzûnkerde raşte raşt gaza balafiran geneno ozonî û birînên zaf girdan roj bi roj akenêy û no zî beno semede germaheya gilobal yanê gilokine… Zey nimûne fotoya keskesora ke Amedî de ameyo ontiş. Hîndîstan de fotoyo ke ameyo ontiş û verî ameyo ontişî şaristanêy ke nîyameyê vînayişî biç iman vînîyayo…

2 – Feydeyeke bîn zî merdimêy ke kewtêy bin lepê kapîtalîzmî û bîyê rîberal ewro zafêreya înan mecbûr mendêy ke komînal bicuyê. No zî tayn bo zî rayîra konfederalîzmî dayo akerdiş. Yanê rayberên konfedaralîzmî dewra coronayî de eger weş têbigeyrê beno ke pergala konfederalîzmî hemeyê dinayî de bêro cuyayişî û dinya birînanê xo ra rewtir bixelisyo û felaketan meyaro biganinan ser…

3 – Bi her hawayî Coronayî bezîrganeya dinayî daya vindarnayişî. Davindarnayiş zî bi sere xo rayîra Konfederalîzmî de cuyayişê komînal û xozayî avera berda û lîberalîzmî peyde verdaya. No zî dayo mojnayiş ke lazimo heme merdimîy kêyên ekolojik û yew an zî di qatinan de bicuyê, bax û bexçeyê xo hewşa xo de bironê û bişikyê muhtacê pereyan û fabrîqeyan nêbêy û cuyayişê xo bi serran hewşa xo ra berdewam bikerêy…

4 – Kişta bînî de zî semedo ke zafêreya fabrîqeyan zî kar nêkenêy an zî tayn kenêy ra kiştê ra lojina înan ra gazên xirab nêvejyenêy ra, amûrên şerî û petrolî tayn bîyê ra xozayî de va pak bîya. Kişta bînî de zî wesayitên rayîran heta ke mecbûr nêmanêy rayîra nêşinê ra zî xoza pak bîya û bine erdî ra petrol tayn vejyena…

5 – Feydeyek bîn zî merdiman weş famkerdo ke lazimo merdimîy bi dengeya xozayî kaymekerêy û weşeya merdiman û biganinan girêdayê weşeya dinayî ya.

6 – Rayekebîn ameyo famkerdiş ke enerjîyêy xozayî bi her hawayî herî baş êy û yên bînîy dengeya xozayî xeripnêy…

* Çime: Xwebûn 18.05.2020