Koronavirüs zamanında Newroz-Ercan Jan AKTAŞ

Bu Newroz’da bir kez daha koşullar ne olursa olsun, nasıl govend tutacağız, ateşin üzerinden nasıl atlayacağız, nasıl kutlayacağız diye erkenden düşünmeye başladık. Zira Mart ayına girdiğimiz iklim bize toplu Newrozların olamayacağını gösteriyordu. Tam Newroz haftasına girdiğimizde bütün toplu kutlamak iptal edildi. Böyle olunca herkes kendisi için, kendisinin tekil hayatı içinde Newroz’lar örgütlemeye başladı.

Ve bizler biraz hüzün, biraz umut ve biraz da tebbesüm ile bu kutlama videolarını izledik. Sosyal medya ve çeşitli haber portalları üzerinde öylesine yaratıcı Newroz kutlamalarını izledik ki; bir kez daha bulunduğumuz yerde “NEWROZ PÎROZ BE”yi “BAŞKA BİR HAYAT MÜMKÜNDÜR”e indirgemiş olduk. Montreal’dan Paris’e, Hamburg’tan İstanbul’a, Cizre’den Hewler’e, Dersim’e öylesine kutlamaları izledik ki, ‘koşullar ne olursa olsun, Newroz ateşi mutlaka yanacak’ta birleştik.

Bu yazıda sizinle böylesin dört tane Newroz kutlaması hikayesini paylaşacağım. Bu kutlamlar Ottawa, Paris, Dersim ve Bask Ülkesi’nden.

Yıllardır sahnelerde, sokaklarda, meydanlarda, üniversite kampüslerinde başka başka dillerden, danslardan, govendlerden heyecan ve sevgi ile izlediğimiz dansçı Ömer Ongun’un içinde olduğu ekip Kanada’nın Ottowa şehrinde bize iyi gelen, bu zamanlarda bile içimizde bir sıcaklık ve iyimserlik yayan Newroz görüntüleri paylaştı. Kardeş Türküler müziği eşliğinde dans dönen grubun ortasında ateşin alevlerini temsilen alevin üç renginden şifonları görüyoruz.

Ömer; “Montreal’de sahneye çıkacaktık ama onun yerine sosyal mesafe kuralı gelmeden önce kendi halimizde Newroz’u kutladık.” Kardeşliğin, dostluğun, dayanışmanın, birlikte güzel olanı istemenin ve örgütlemenin mutluğunu izleriz bu yirmibeş saniyelik görüntü içinde…

İkinci kutlama görüntüleri Paris’ten. Burada ise ‘evde çıkmazsan nasıl kutlayacaksın Newroz’u’ sorusuna güzel bir cevap olmuş. Bunun hikayesini de Roni’den dinledim: “Evde çıkamıyoruz, ikisi çocuk dört kişiyiz. Fikir benden geldi. Ancak bizim zaten bu konuda geleneksel bir deneyimimiz var. Bundan 3 yıl önce Alp’lerde tatildeydik. Newroz günü geldi ve biz ne yapacağız diye düşünmeye başladık. Ateş yakmak yasak, onu geçtim ateş yakmak için ne çakmak ne de kibrit bir şey yok. Kibriti bulmak için kasabaya indik, market vardı ve kibriti aldık geri döndük. Ateş yakmak için bir yer bulmak lazım, onu da bulduk ve yasak olmasını rağmen biz ateşimizi yaktık. Welat ve Hunermend’de üzerinde atladılar. Şimdi üç yıldır her Newroz geldiğinde bizimkiler zaten “ateşi nasıl yakacağız”, “üzerinde nasıl atlayacağız” tartışmasına giriyorlar.

Bu senede öyle oldu, imkansızlıklar içinde biz ateşimizi yaktık. Çocuklar dört mum istediler, malum çekirdek aile dört kişiyiz. Mumların düşmemesi için ekmek dilimleri hazırladım ve üzerlerine dört mumu diktim. Bizimkiler bağladılar puşileri yüzlerine ve Newroz ateşi üzerinde atlamalarını gerçekleştirdiler. Büyük olanı biraz komedyen aslında, yapacaklarını yaptı elbette. İster istemez bir çok şeyi de düşünüyorsun. Fransızcada bir cümle var; “Recanche de vaincus”(*) diye. Köklerimizden koparıldık aslında. Her birimizin hayat hikayesinde mutlaka bir sürgün, zorunlu adres değiştirme var. Bütün bu yolculuk esnasında zaman zaman kimi şeyleri içimize atarız, uzaklaştırmak isteriz. Çünkü her an onunla yaşamak zor ve acıdır. Ancak sonradan bir de bakıyorsun; bütün o geriye attıkların, senden uzaklaştırmak istediklerin hepsi günyüzüne çıkmış. Newroz’da biraz öyle bir şey bizim için. Uzun yıllar hep yasaklı oldu, hafızalarımızdan bile silmek istediler Newroz’a dair ne varsa, ama olmadı, işte dünyanının her yerinde büyük bir heyecan ile kutlamalard evame ediyor.”(**)

Üçüncü kutlama Dersim’den. Miraz Ruspi: “Amed’e gidecektik Newroz iptal kararını öğrendik. Haklı bir karar olması sonucu değiştirmiyor. Önceki zamanlarda Newroz yasaklamaya çalışılıncada aynı şeyler oluyordu, insanın içinde bir yerler yıkılıyor. Ama Newroz aynı zamanda bir dirilim/direniş, yerinden duramıyorsan haliyle. Newroz benim hala çözemediğim kolektif bir bilinci harekete geçiriyor. Örgütlenmeyi de sanırsam o kolektif bilinç yaptı. Gece balkonda mum yaktık. Ateşin videosunu çekip dijital bir halaya dönüştürmek için ulaşabileceğimiz herkes ile paylaşmaya çalıştık. Sabah güne yine halay ile başladık. 21’in nasıl bir kudreti var ise insan yerinden durumuyor ki.

Çocukları aldık yola çıktık, fırtına vardı, yine de yola çıktık, nereye gideceğimizi bilmiyorduk…

Ha bu arada Newroz’u ateşsiz bırakmamak Kürtler için sadece politik değil aynı zamanda iç güdüsel bir eylemdir.”(***)

Kuzey Bask Ülkesi’nin güzel bir köyünde yaşıyorum. Avrupa merkezi/Frankfurt Newroz kutlamasına gidemeyeceğimi/iptal olacağını haftalarca önceden biliyordum. O zaman kendi köyümde/kasabamda neden olmasın diye ikinci yaşadığım yer olan Paris’ten köyüme geçtim. Newroz’u örgütlemek için Basklı yoldaşlarım ile konuşmuştum. -bu arada bu kasabada biri Kürt Arap, ikisi de Kürt ve Bask, üç Kürt ailesiyiz- Basklı yoldaşlarım ile zaten daha önce Rojava ve HDP’li tutsaklar için dayanışma eylemleri de yapmıştık.

Newroz’u kutlama üzerine konuşurken iptaller başladı. Biz de o zaman kendi bahçemizde yakalım bu ateşi dedik. Hani köyde yaşayanlar olarak biraz daha şanslıydık, büyükçe bir bahçemiz, kuru odunları toplayacak ağaçlarımız ve elbette bizim kibritimiz de vardı.

Bizim Newroz ateşine iki konuğumuz vardı; Murat Saat ve Sertav Çiya Eker. Bu iki güzel insan hayata merhaba dedikleri coğrafyada “Newroz’lar özgür olsun” ve bu coğrafyada “bütün hayatlar Newroz gibi yaşasın” diyerek kavgaya sevdalandılar. Murat Saat Samsunlu, Sertav Çiya Eker ise Ankara doğumlu idi. Üniversite öğencileri iken sevdalandıkları özgürlük kavgasında Kürt Özgürlük Hareketi saflarında yerlerini aldılar. Biz bu kavgada onları erkenden kaybettik. Ancak onlar her zaman yüreğimizde/içimizde ve artık iki nar açacı olarak da Bask Ülkesi’nin bir köy evinin bahçesinde yaşamaya devam edecekler.

Onları iki genç fide olarak ektik toprağa. Her Newroz’da biz ateşler üzerinde govendlere, dilanlara, halaylara durduğumuzda onlarda çiçeklere duracaklar…

Newroz Pîroz Be!

(*) Yenilmişlerin rövanşı

(**) Video Paris: https://www.facebook.com/100009805303997/videos/1140077809662385/?id=100009805303997

(***) Video Dersim: https://www.facebook.com/sonsuzlugu.soluklamak/videos/pcb.10219538140631597/10219538073029907/?type=3&theater