Lozan, Seyfo Deresi, HİK, Tepe ve Ababay

Yusuf Serhat FAİK

24 Haziran 1924 tarihinde Lozan’da Türkiye ile taraf devletler arsında imzalanan anlaşma ile Kasr-ı Şirin anlaşmasından sonra Kürdistan dört parçaya bölündü.

Kuzey’i TC’ye, Güney’i İngiliz mandasındaki Irak’a, Doğusu İran’a ve G.Batısı Fransız mandasındaki Suriye’ye bırakılan Kürdistan her dört devlet ve arlarındaki emperyalist güçlerce sömürgeleştirildi.

Kürt temsilcileri olarak götürülen Zülfü Tigrel ve Fevzi Pirinççi Lozan görüşmelerinde yer almadığı gibi Ankara’dan gönderilen işbirlikçi Kürtlerin adı ile gönderilen telgraflarla Kürtlerin Türklerle birlikte yaşamak istediği iddia edildi.

Harekata İslamiya Kürdistan(HİK) kongresi 26 Temmuz 1993 tarihinde Güney Kürdistan’ın Zelê Köyünde başladı. Bir hafta süren kongre sonucunda HİK’in kuruluşu ilan edildi. HİK’in ilk başkanlığına merhum Evdırahman Dürre getirildi. HİK 2004 yılında Hagen’de yapılan kongresinde ismini CİK (Civaka İslamiya Kurdistan) olarak değiştirdi.

28 Temmuz 1912’de İstanbul’da okuyan üniversite öğrencileri Hevi Kürt Talebe Cemiyeti’ni kurdu. Kurucuları arasında daha sonraları Kürt tarihinde önemli yerleri bulunan Ömer, Ekrem ve Kadri Cemilpaşa, Fuat Temo, Memduh Selim Bey, Kemal Fevzi, Bingöllü Ali Tayyip, Süleymaniyeli A.Kerim, Senadajlı Muhamed Mihri, Dr.Fuat, Müküslü Hamza bey gibi isimler vardı. Hevi ilk önce Sılemaniyeli A.Kerim yönetiminde “Roje Kurd”(1913) daha sonrada Hamza bey yönetiminde “Hetawa Kurd” dergilerini çıkardı. Hevi’nin amaçları arasında Kürt öğrenciler arasında mili şuur ve dayanışma yaratmak, Kürt dili edebiyatı alanında çalışmalar yapmak da vardı.

28 Temmuz 1943 tarihinde Van’ın Qerqeli(Özalp) ilçesinde Kundik mevki Geliyê Seyfo’da 33 Kürt hayvan kaçakçılığı yaptığı iddiası ile 3.Ordu Komutanı Mustafa Muğlalı’nın emri ile mahkeme edilmeden infaz edildiler. Qerqeli kaymakamı Hilmi Tuncel’in yönetimindeki Binbaşı Şükrü Tütel’inde dahil olduğu çete İran tarafında kalan aşiretlerin hayvanlarını gasp edip TC’ye getirmektedir.

Hayvanları çalınan Mehmete Mısto hayvanlarının geri gönderilmesi talebinin reddedilmesi üzerine M.Mısto adamları ile birlikte Qerqeliye geçerek 500 hayvanı Doğu Kürdistan’a götürür. Paniğe kapılan kaymakam Hilmi olayı casusluk ve Ruslara yardımcı olmak nedeniyle 50’den fazla Kürt köylüsünü gözaltına alır.

Bir süre sonra serbest bırakılan köylüler 3.Ordu Komutanı Mustafa Muğlalı’nın olaya müdahalesi sonucu yeniden gözaltına alınarak Seyfo deresinde öldürülür. Umumi Müfettiş Avni Doğan’ın ikazları da Muğlalı tarafından geri çevrilir. Olaydan 1.5 ay sonra Van cezaevinde hükümlü İsmail Özbay kardeşlerinin öldürülmesinin aydınlatılmasını talep eder. Olayın üstü örtülür.

Ancak CHP iktidarının son yılında olay yeniden gündeme gelir. DP iktidarı döneminde Mustafa Muğlalı G.Kumay askeri mahkemesinde yargılanır görevsizlik kararı verilir ve tahliye edilir. Askeri Yargıtay kararı bozar ve M.Muğlalı idam cezasına çarptırılır. Mahkeme Muğlalı’nın cezasını yaşını dikkate alarak 20 yıla çevirir. Hastalık nedeniyle tekrar tahliye edilen Muğlalı 1 Aralık 1951’de vefat eder. Diğer sanıklar ise vazifeyi suistimal yargılanıp af nedeniyle davaları düşürülür.

28 Temmuz 1993 tarihinde gözaltına alınan Özgür Gündem gazetesi muhabiri Ferhat Tepe’nin cenazesi Hazar Gölü’nde işkence yapılarak öldürülmüş olarak bulundu. Ferhat’ın kaçırılmasından bir saat sonra babası İshak Tepe’yi arayan kişiler oğlunun TİT adına kaçırıldığını, DEP il başkanlığından istifa etmesi ve 1 milyar lira para vermesi halinde serbest bırakılacağını söylerler. İshak Tepe kendisini arayan kişinin Tatvan Tugay Komutanı Korkmaz Tağma olduğunu söyledi. Tüm girişimlere rağmen Ferhat Tepe serbest bırakılmadı. Cenazesi konvoy eşliğinde Bitlis’e getirilerek toprağa verildi.

1993 Şubat ayında İHD Elazığ şubesi başkanı Metin Can ve Dr.Hasan Kaya’nın cenazeleri de Bitlis-Tatvan-Elazığ üçgeninde bulunmuştu.

Özgür Halk dergisi Batman temsilcisi Çetin Ababay 29 Temmuz 1992 tarihinde Batman’da uğradığı silahlı saldırı sonucunda yaşamını yitirdi. PKK davasından dolayı Diyarbekir cezaevinde kalan Çetin Ababay’ın Hizbullah tarafından öldürüldüğü 2000 yıllarda yapılan Hizbullah operasyonlarında ortaya çıktı.